جويبارى ، علامه فقيد سيد مصطفى خمينى ، علامه شهيد سيد محمد باقر صدر ، مرحوم علامه بزرگ سيد محسن حكيم ، علامه سيد محمد تقى حكيم آثار بسيار گرانسنگ و ارجمند و بىنظيرى به يادگار مانده است . و نيز صدها رساله كارشناسى ارشد و دكترا در دانشهاى مختلف قرآنى بويژه در موضوع « نسخ » ، كارهاى عالمانه و بسيار ارزشمندى تدوين يافته كه قابل ستايش‌اند . و اما اگر بنا باشد كه از تمامى آنها يك آمار دقيق بگيريم ، خود يك كتاب جداگانه‌اى را تشكيل مىدهد . و علاوه ، خروج از موضوع و بيش از حدّ حوصله اين نوشتار كوتاه خواهد بود . چرا كه تمامى مفسران به طور كلى در تفسير آيات مربوط به پديدهء « نسخ » اعم از آياتى كه دلالت روشن بر اصل قانون « نسخ دارند و يا آياتى كه مورد اختلاف دانشمندان اسلامى قرار گرفته‌اند در مورد آن با بحث و بررسى نقادانه ، نوشته‌ها ، و تحقيقات ارزشمندى را به وجود آورده‌اند . و در دانش « اصول فقه » نيز در بحث اوامر و نواهى و حجّيت ظواهر قرآن و حديث ، از جمله مباحث سودمندى كه بيان كرده‌اند ، همان موضوع « نسخ » است . همچنين پژوهشگران عرصه كلام كه در حقيقت ميداندار اصلى اين دانش دينى مىباشند ، به صورت بسيار گسترده در اين مورد به بحث و بررسى پرداخته‌اند ، از اين رو طرح همه آنها ، گر چه به صورت گذرا ، يك بحث طولانى و گسترده است و رساله جداگانه‌اى را مىطلبد . جزاهم اللّه عنا و عن الاسلام خير الجزاء و اوفر الجزاء و الحمد للّه رب العالمين . نتايج مباحث گذشته در اين فصل از آنچه گذشت به نتايج ذيل دست يافتيم : 1 - پديدهء نسخ ، از جمله مسائل كليدى در فهم قرآن و سنت بوده است و دانشمندان اسلامى از فريقين ، به اين مسأله واقف بوده‌اند ، از اين رو تمام تلاش و سعى خود را در شناساندن آن به كار گرفته و صدها كتاب و رساله را در اين زمينه به